Zayıf akım projesinde akıllı ev sistemi nasıl gösterilir?

Zayıf akım projesi akıllı ev sistemini ayrı pafta, bus hattı, pano ve cihaz listesiyle gösterir. Yönetmelik Md. 9 bina otomasyonunu özel sistem sayar.

Kime hitap ediyor: proje ofisi

Bir kat planı üzerinde bus hattının panodan odalara dağılımını, cihaz sembollerini ve pafta notlarını gösteren zayıf akım şeması.

Zayıf akım projesinde akıllı ev sistemi ayrı bir pafta takımı olarak gösterilir. Bu takımda bus hattı güzergâhı, otomasyon panosu, cihaz yerleşimi, sembol listesi ve pafta notları bulunur. Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği Md. 9, “bina otomasyon sistemleri” ve “yapısal kablolama” kalemlerini özel sistemler altında sayar. Proje müellifi olan SMM elektrik mühendisi bu paftaları imzalar; biz tasarım alt danışmanı olarak içeriği hazırlarız.

Bu yazı kime hitap ediyor: proje ofisi.

Yönetmelik akıllı ev sistemi için ne istiyor?

Yönetmelik akıllı ev için ayrı bir bölüm içermez. Md. 9’un “ğ) Özel sistemler” bendi bina otomasyon sistemlerini ve yapısal kablolamayı listeler. Bu kalemler yapı tipine göre projeye eklenir. Zorunluluk yoktur, ruhsat şartı yoktur.

Buna karşılık projeye girdiğinde kurallar bellidir. Md. 10 kesin projenin “belirli bir markaya göre” yapılmamasını ister. Md. 11 kat planları için en az 1/200, 1/100 veya 1/50 ölçek tanımlar. Md. 12 semboller için Zayıf Akım İşaret Listesi veya EN 60617 serisini şart koşar. Çelişki durumunda EN 60617 önceliklidir.

Pratikte bu dört madde şunu söyler: akıllı ev sistemi marka adıyla değil, işlev ve topolojiyle çizilir.

Hangi paftalar hazırlanır?

Bir konut projesinde akıllı ev sistemi için şu pafta takımı yeterlidir:

PaftaİçerikÖlçek
ZA-OT-01 Kat planıCihaz yerleşimi, bus hattı güzergâhı, kutu konumları1/50
ZA-OT-02 Blok şemasıPano, güç kaynağı, hat ve alan yapısı, ağ geçidiÖlçeksiz
ZA-OT-03 Pano yerleşimiRay düzeni, cihaz sırası, klemens grupları1/10
ZA-OT-04 Cihaz listesiKonum, işlev, giriş/çıkış sayısı, kablo tipiTablo
ZA-OT-05 Notlar ve sembollerSembol listesi, montaj yükseklikleri, test şartıTablo

Md. 11 pafta numarasında sistem adının belirtilmesini ister. “ZA-OT” gibi bir önek bu şartı karşılar. Pafta başlığında proje adı, aşama, çizen, kontrol eden, tarih ve ölçek yer alır.

Kat planında ne çizilir, ne çizilmez?

Kat planı sistemin fiziksel yüzüdür. Şunlar çizilir:

  1. Her cihazın konumu ve sembolü (buton, sensör, aktüatör kutusu, termostat).
  2. Bus hattı güzergâhı, kuvvetli akımdan ayrı renkte.
  3. Dağıtım kutuları ve derin buat konumları.
  4. Panodan ilk cihaza kadar boş boru çapı.
  5. Montaj yüksekliği notu (buton 110 cm, termostat 150 cm gibi, proje kararına göre).

Şunlar çizilmez: marka ve model adı, ETS grup adresleri, yazılım sahneleri. Bunlar uygulama projesine ve devreye alma dosyasına aittir. Kat planına yazılan her marka adı Md. 10 ile çelişir ve ihale esnekliğini kapatır.

Kablolama topolojisi kararı bu paftadan önce verilir. Yıldız ve hat seçeneklerini /blog/akilli-ev-kablolama-semasi-yildiz-mi-hat-mi/ yazısında ele aldık.

Bus hattı için hangi teknik sınırlar nota girer?

KNX TP tercih edildiğinde blok şemaya topoloji sınırları yazılır. Chipkin’in KNX topoloji özeti şu değerleri verir: bir hatta en fazla 64 cihaz, bir hat segmentinde en fazla 1.000 m kablo, iki cihaz arası en fazla 700 m, güç kaynağı ile cihaz arası en fazla 350 m. Bir ana hatta en fazla 15 hat bağlanır. Halka (ring) topoloji yapılmaz.

Bu sayılar projede not olarak yer alır. Böylece yüklenici hat uzunluğunu sahada ölçtüğünde sınırı bilir. Kablo için yeşil kılıflı, iki çiftli KNX bus kablosu belirtilir. Birinci çift (kırmızı/siyah) bus için kullanılır, ikinci çift yedek kalır.

Kablosuz protokol seçildiyse not farklıdır. Zigbee veya Thread için bus hattı yerine koordinatör konumu, güç prizi ve Ethernet dönüş noktası yazılır. Satın almadan önce her cihaz için üreticiden yazılı uyumluluk teyidi alın.

Pano paftasında neler ayrılır?

Otomasyon panosu kuvvetli akım panosundan ayrı gösterilir veya aynı pano içinde ayrı bölme olarak çizilir. Ray düzeninde şu gruplar sırayla yer alır: güç kaynağı, hat bağlayıcı veya IP arayüz, aktüatörler, klemens grupları. Zayıf akım klemensleri kuvvetli akım klemenslerinden fiziksel olarak ayrılır.

Pano boyutlandırma kurallarını /blog/akilli-ev-panosu-nasil-boyutlandirilir/ yazısında anlattık. Burada yalnızca gösterim kuralı önemlidir: her aktüatör çıkışı, kat planındaki bir yük ile numaralı eşleşir.

Cihaz listesi nasıl kurulur?

Cihaz listesi ihalenin temelidir. Satırlar konum bazlıdır, sütunlar işlev bazlıdır. Örnek:

KonumCihazİşlevG/ÇKablo
Salon, kapı yanıButon, 4 tuşAydınlatma, perdeBusKNX TP 2x2x0,8
Salon, tavanVarlık sensörüAydınlatma, HVACBusKNX TP 2x2x0,8
PanoAnahtarlama aktüatörü8 kanal aydınlatma8 çıkışNYM 3x1,5
PanoPerde aktüatörü4 motor4 çıkışNYM 4x1,5

Marka yazılmaz. “4 tuşlu KNX buton, sıcaklık sensörlü” gibi işlev tanımı yeterlidir. Bu tanım üç farklı üreticiden teklif alınmasına izin verir.

Sık yapılan hata: Cihaz listesini üreticinin katalog kodlarıyla doldurmak. Kesin proje bu durumda tek markaya kilitlenir. Yönetmelik Md. 10 bunu açıkça yasaklar. İşlev tanımı yazın, model kodunu uygulama projesine bırakın.

Sembol listesi nereden alınır?

Md. 12 iki kaynak tanır: Zayıf Akım İşaret Listesi ve EN 60617 serisi. EN 60617’nin kaynağı IEC 60617 veri tabanıdır. Bu veri tabanı yaklaşık 1.900 sembol içerir ve abonelikle erişilir. Bina otomasyonu cihazlarının çoğu için doğrudan sembol yoktur. Bu durumda genel sensör, anahtar ve kontrol cihazı sembolleri harf kodlarıyla türetilir.

Türetilmiş her sembol ZA-OT-05 paftasındaki listede açıklanır. Liste olmadan çizilen sembol, sahada yanlış cihaza dönüşür.

Karar kuralı: hangi detay hangi aşamaya?

  • Ön proje: cihaz sayısı, pano konumu, şaft ve boş boru güzergâhı.
  • Kesin proje: cihaz yerleşimi, bus topolojisi, cihaz listesi, notlar.
  • Uygulama projesi: marka ve model, klemens şemaları, ETS yapısı.

Md. 10 uygulama projesini elektrik işleri yüklenicisine verir. Bu nedenle marka kararı doğal olarak o aşamaya düşer. Teslim ve kabul testi de bu dosyaya bağlanır; kontrol listesini /blog/akilli-ev-teslim-ve-kabul-testi-nasil-yapilir/ yazısında bulabilirsiniz.

Sonraki adım

Zayıf akım paftalarınıza akıllı ev sistemini bu yapıyla ekleyebilirsiniz. Cihaz listesi ve notlar için ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu hazır bir başlangıç verir. Pafta takımını birlikte hazırlamak isterseniz altyapı projesi ve şartname hizmetimize bakın.

Kaynaklar