Akıllı ev teknik şartnamesi nasıl hazırlanır? Konut projesi için şablon
Akıllı ev teknik şartnamesi sekiz bölümde yazılır: kapsam, protokol, altyapı, oda tablosu, pano, cihaz kriterleri, devreye alma, teslim. Marka yok.
Kime hitap ediyor: müteahhit, proje ofisi
Akıllı ev teknik şartnamesi, elektrik projesinin ekinde yer alan ve sistemin ne yapacağını, hangi altyapıyla yapacağını ve nasıl teslim edileceğini marka yazmadan tanımlayan belgedir. Sekiz bölümden oluşur: kapsam, protokol, altyapı, fonksiyon listesi, pano, cihaz kriterleri, devreye alma ve teslim. Her madde ölçülebilir olmalıdır: kablo kesiti, kanal sayısı, test adımı. “Modern ve konforlu” gibi sıfatlar şartnameye girmez.
Bu yazı kime hitap ediyor: müteahhit ve proje ofisi.
Şartname projede nereye oturur?
Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği Madde 9, bina otomasyon sistemlerini ve yapısal kablolamayı “özel sistemler” başlığı altında sayar ve bu sistemlerin yapının türüne göre projelendirileceğini söyler. Yani otomasyon ruhsat şartı değildir, ama projeye girdiğinde elektrik projesinin bir parçasıdır. Aynı yönetmeliğin Madde 10’u kesin proje için “teknik özellikler, hesaplar ve şartnameler” ister.
Bu iki madde şartnamenin yerini belirler. Şartnameyi mimar veya Smart Mimar gibi bir tasarım alt danışmanı yazar; elektrik projesini elektrik mühendisi hazırlar ve proje müellifi olarak imzalar. Mimar elektrik projesinin müellifi olamaz. Şartname, müellifin projesine eklenen ve onun onayından geçen bir metindir. Bu ayrımı Elektrik proje bürosuna akıllı ev brifi nasıl verilir? yazısında anlattık.
İyi bir şartnamenin üç kuralı
ABB’nin 2016 tarihli konut için fonksiyonel ihale metni (Funktionalausschreibung) sektörde yaygın bir referanstır. Yapısı sekiz bölüm: genel gereksinimler, fonksiyonlar, güç kaynağı ve sistem cihazları, anahtarlama ve dimleme, ısıtma ve soğutma, perde, güvenlik, kullanıcı arayüzü. Birinci bölümü nettir: “üreticiye özgü, tescilli protokollerle çalışan sistemler kabul edilmez.” Aynı belgenin zayıf noktası da öğreticidir: üçüncü bölümden itibaren her cihaz bir ABB modeli olarak yazılmıştır. Marka tarafsızlığı ilk sayfada vaat edilip sonraki sayfalarda bozulmuştur.
Buradan üç kural çıkar:
- Fonksiyon yaz, model yazma. “8 kanal, 16 A, C yükü için uygun anahtarlama aktüatörü” yeterlidir. Ürün kodu yazılmaz.
- Ölçülebilir yaz. “Yeterli sayıda” yerine “her odada en az 1”. “Kaliteli kablo” yerine “KNX sertifikalı 2x2x0,8 mm bus kablosu”.
- Test edilebilir yaz. Her fonksiyonun karşısında kabul testinde nasıl doğrulanacağı yazılmalı.
Sekiz bölüm ve her birinde ne olmalı?
| Bölüm | İçerik | Örnek madde |
|---|---|---|
| 1. Kapsam | Hangi daireler, hangi ortak alanlar, ne dahil ne hariç | “Sistem 48 daire ve 3 ortak alan hattını kapsar. Beyaz eşya entegrasyonu kapsam dışıdır.” |
| 2. Protokol | Açık standart, sertifika, programlama aracı | “Cihazlar KNX sertifikalı ve ETS ile programlanabilir olacaktır. Aydınlatma sürücüleri DALI-2.” |
| 3. Altyapı | Kablo, boru, şaft, dolap | “Bus kablosu kuvvetli akımla aynı boruya girmez. Daire dolabı 40 x 60 cm.” |
| 4. Fonksiyon listesi | Oda bazında tablo | Aşağıdaki oda tablosu |
| 5. Pano | Modül sayısı, rezerv, güç kaynağı | “Zayıf akım bölümünde yüzde 20 boş modül rezervi.” |
| 6. Cihaz kriterleri | Kanal, akım, veri tipi, Secure | “Perde aktüatörü kanal başına 6 A, konum geri bildirimli.” |
| 7. Devreye alma | ETS, adresleme, test | “Tüm grup adresleri yapılandırılmış ETS projesi teslim edilir.” |
| 8. Teslim | Dokümanlar, eğitim, garanti süresi | “Son durum projesi, grup adresi listesi, 2 saat kullanıcı eğitimi.” |
Fonksiyon listesi nasıl yazılır?
Dördüncü bölüm şartnamenin kalbidir. Oda bazında tablo kullanın; satırlarda odalar, sütunlarda fonksiyonlar. Her hücrede sayı veya “yok” yazar. Örnek bir 3+1 daire için:
| Oda | Anahtarlı aydınlatma | Dimli aydınlatma | Perde / panjur | Isıtma bölgesi | Priz kontrolü | Sensör |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Salon | 2 | 2 | 2 | 1 | 1 | Hareket + sıcaklık |
| Mutfak | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | Sıcaklık |
| Ebeveyn yatak | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | Sıcaklık |
| Çocuk odası x2 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | Sıcaklık |
| Banyo x2 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | Nem |
| Antre | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | Hareket |
| Toplam | 10 | 4 | 7 | 8 | 2 | 10 |
Bu tablodan pano kanal sayısı doğrudan çıkar: 10 anahtar kanalı, 4 dim kanalı, 7 perde kanalı (her biri 2 çıkış), 8 ısıtma vanası. Rezerv eklenir, aktüatör sayısı belirlenir. Tablosu olmayan şartname fiyatlanamaz; her entegratör farklı sayar ve teklifler karşılaştırılamaz.
Altyapı bölümünde hangi sayılar olmalı?
Üçüncü bölüm, kaba inşaatta kontrol edilebilecek maddeleri içerir. Ivory Egg’in topoloji rehberine göre KNX hattında 1000 m kablo, cihazla güç kaynağı arasında 350 m sınırı vardır ve halka topoloji yasaktır. Bu sınırlar şartnameye “hat tasarımı bu sınırların içinde kalacaktır” şeklinde girer. Pratik kontrol listesi:
- Daire zayıf akım dolabı: sıva altı, en az 40 x 60 cm, kuvvetli akım panosundan ayrı.
- Her anahtar ve termostat kutusuna Ø16 mm boş boru, kuvvetli akımdan ayrı.
- Dolaptan kat şaftına en az 1 adet Ø32 mm boş boru.
- Bus kablosu KNX sertifikalı 2x2x0,8 mm; DALI hattı en az 1,5 mm² iki damar.
- Salona 1 adet Cat 6, ileride kablosuz erişim veya köprü için.
- Perde motoru için her pencerede 3x1,5 mm² kuvvetli akım hattı ve ayrı kutu.
- Dolapta UPS’li priz ve en az 2 modül boş DIN rayı.
Boru ve şaft listesinin tamamı Kaba inşaatta akıllı ev için bırakılması gereken 12 boş boru ve şaft yazısındadır.
Devreye alma ve teslim bölümü neden en çok atlanır?
Yedinci ve sekizinci bölümler çoğu şartnamede bir cümleyle geçiştirilir. Oysa anlaşmazlıkların çoğu burada çıkar. ETS, KNX Association’ın tek evrensel programlama aracıdır ve teslimden sonraki her değişiklik ETS’yi bilen bir entegratör gerektirir. ETS proje dosyası teslim edilmezse daire sahibi sisteme bağımlı kalır, başka entegratöre geçemez.
Bu iki bölümde en az şunlar yazılmalı:
- ETS proje dosyası (.knxproj) ve varsa anahtar dosyası (.knxkeys) işverene teslim edilir.
- Grup adresi listesi Excel veya CSV olarak verilir.
- Her fonksiyon kabul testinde fiziksel anahtardan ve uygulamadan ayrı ayrı denenir.
- Pano içi etiketleme: her aktüatör çıkışı oda ve yük adıyla etiketlenir.
- Son durum projesi, cihaz yerleşimi ve kablo güzergahıyla teslim edilir.
- Kullanıcı eğitimi süresi ve katılımcı sayısı yazılır.
Kabul testinin adım adım listesi Akıllı ev teslim ve kabul testi nasıl yapılır? yazısındadır.
Sık yapılan hata: Şartnameyi entegratöre yazdırmak. Entegratör kendi stokundaki ürünü ve kendi alışkanlığını yazar. Teklif rekabeti ortadan kalkar, müteahhit tek firmaya bağlanır. Şartname tasarımcı tarafından yazılır, entegratör teklif verir.
Karar kuralı: hangi projede ne kadar şartname?
- Tek villa: Sekiz bölüm, 6 ile 10 sayfa. Oda tablosu zorunlu.
- 20 daireye kadar: Sekiz bölüm, daire tipi başına bir oda tablosu, ortak alan ayrı bölüm.
- 20 daire üstü site: Yukarıdakilere ek olarak blok topolojisi, IP omurga, site ağı ile daire ağı ayrımı ve ortak alan otomasyonu için ayrı şartname.
Her ölçekte marka yazılmaz. Satın almadan önce üreticiden yazılı teyit alın: şartnamedeki kanal, akım ve veri tipi değerlerini hangi ürünün karşıladığı modele göre değişir.
Sonraki adım
Sekiz bölümü, oda tablosunu ve teslim listesini içeren ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu ile başlayın. Projenize uyarlanmış şartname ve elektrik proje bürosuyla koordinasyon için şartname şablonu sayfasındaki formdan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
İlgili yazılar
Akıllı ev entegratörü seçerken müteahhit nelere dikkat etmeli?
Akıllı ev entegratörü nasıl seçilir: sertifika, proje dosyası teslimi, bakım şartı ve referans kontrolü. Dört kriter ve 12 maddelik kontrol listesi bu yazıda.
Akıllı ev kat planında hangi semboller ve notlar olmalı?
Akıllı ev kat planı cihaz sembolü, bus hattı, kutu konumu, montaj yüksekliği ve sembol listesi içerir. Yönetmelik Md. 12 EN 60617 sembollerini esas alır.
Akıllı ev teslim ve kabul testi nasıl yapılır? Kontrol listesi
Akıllı ev kabul testi dört aşamada yapılır: görsel kontrol, fonksiyon testi, dokümantasyon teslimi ve imzalı tutanak. Müteahhit için kontrol listesi.