Sıva öncesi akıllı ev altyapısı için hangi kablolar çekilmeli?
Sıva öncesi akıllı ev altyapısı için dört kablo yeterlidir: KNX bus kablosu, Cat6, DALI kontrol hattı ve her bölgeye ayrı 230 V besleme. Tipler ve ölçüler.
Kime hitap ediyor: müteahhit
Sıva öncesi akıllı ev altyapısı için dört kablo tipi yeterlidir: KNX bus kablosu (YCYM veya J-Y(St)Y 2x2x0,8), Cat6 ağ kablosu, DALI kontrol hattı ve her kontrol bölgesine panodan ayrı gelen 230 V besleme. Cihaz markası henüz belli değilse bile bu dört kablo çekilir. Çünkü dördü de markadan bağımsızdır ve sıva sonrasında eklenmesi kırım gerektirir.
Bu yazı kime hitap ediyor: müteahhit.
Neden “marka seçilince çekeriz” yaklaşımı pahalıya patlar?
Sıva, elektrik altyapısının son değiştirilebilir anıdır. Sıvadan sonra her kablo bir kanal açma, yeniden sıva ve boya işidir. Marka seçimi çoğu projede ince işler sırasında yapılır. O zamana kadar duvarlar kapanmış olur. Sonuç ya kablosuz cihazlarla uzlaşmak ya da kırım.
Çözüm basit: kablo kararı ile cihaz kararını ayırın. Aşağıdaki dört kablo her KNX üreticisi, her DALI balastı ve her ağ cihazı ile çalışır. Üretici bağımlılığı yok. Sıva öncesinde çekilir, cihaz kararı aylar sonra verilir.
Dört kablo tipi ve ölçüleri
| Kablo | Tip ve kesit | Ne taşır | Sınır | Nereye |
|---|---|---|---|---|
| KNX bus | YCYM 2x2x0,8 veya J-Y(St)Y 2x2x0,8, yeşil kılıf | Veri ve 30 V besleme | Hat başına 1.000 m, güç kaynağına 350 m, iki cihaz arası 700 m | Her tuş, sensör, termostat, panel yeri |
| Ağ | Cat6 (veya Cat6A) U/UTP veya F/UTP | Ethernet, PoE, Wi-Fi erişim noktası | Kalıcı link 90 m, kanal 100 m | TV, çalışma masası, tavan erişim noktası, kapı paneli, kamera |
| DALI | 2 iletken, 1,5 mm², 230 V dayanımlı | Aydınlatma kontrol sinyali | İki cihaz arası en fazla 300 m, hat başına 250 mA | Her DALI sürücülü armatür ve aydınlatma kutusu |
| Kuvvetli akım | NYM veya NYA, projeye göre kesit | Her bölgeye ayrı 230 V | Elektrik projesine göre | Her aydınlatma bölgesi ve perde motoru için panodan ayrı hat |
Sayıların kaynağı üretici dokümanları ve standart notlarıdır. KNX bus kablosu ekranlı, bükümlü çifttir. Kırmızı iletken artı, siyah eksi kabul edilir. Cat6 kablo 1 Gbit için 100 m kanal uzunluğunu destekler; 10 Gbit için Cat6 55 m ile sınırlıdır, Cat6A ise 100 m’ye çıkar. DALI hattı 1,5 mm² iletkenle 300 m’ye kadar çalışır ve iki iletkenin yan yana döşenmesi istenir.
KNX bus kablosu: nereye, kaç uç?
Bus kablosu bir hattın üzerinde doğrusal, ağaç ya da yıldız şeklinde ilerleyebilir. Bu, çekim sırasında büyük esneklik sağlar. Pratikte şu kural çalışır: her odaya panodan bir bus hattı gelir ve oda içinde tuştan tuşa devam eder. Hat bir sonraki odaya geçmez. Böylece bir odadaki arıza diğer odayı etkilemez ve arıza tespiti kolaylaşır.
Bus kablosu nereye konur:
- Her kapı yanı anahtar yerine (ileride tuş paneli)
- Her odanın tavan ortasına (hareket ve aydınlık sensörü)
- Her ısıtma ve soğutma bölgesine (termostat veya vana aktüatörü)
- Giriş holüne (dokunmatik panel)
- Balkon kapısı üstüne (perde ve panjur motoru)
- Mutfak tezgâh altına (su kaçağı sensörü)
Bus kablosu 230 V ile aynı boruda gidebilir. Üretici dokümanları yalıtımın korunmasını ve soyulmuş iletkenler arasında en az 4 mm mesafe bırakılmasını ister. Biz ayrı boru öneririz. Maliyet farkı küçüktür, sonradan müdahale kolaylığı büyüktür.
Cat6: Wi-Fi varken neden kablo?
Wi-Fi bir servistir, Cat6 bir altyapıdır. Tavan erişim noktaları, kapı paneli, kamera ve ana TV için Cat6 ucu çekilmezse hepsi aynı Wi-Fi’ye yüklenir. Blok projelerinde bu yük onlarca daireyle çakışır. PoE destekli cihazlar Cat6 üzerinden beslenir; ayrı priz gerekmez.
Karar kuralı: sabit duran ve sürekli veri taşıyan her cihaza Cat6. Hareket eden cihazlara Wi-Fi. Her dairede en az bir tavan erişim noktası için Cat6 ucu, 100 m²’nin üstünde iki uç. Kablo bükme yarıçapı dış çapın dört katından küçük olmamalıdır. Keskin dönüşlü boru Cat6 performansını düşürür.
DALI hattı: aydınlatma için ayrı bir karar
DALI, aydınlatma sürücülerini tek tek adresleyen bir kontrol hattıdır. KNX ile birlikte çalışır; KNX panodaki DALI ağ geçidi üzerinden armatürlere komut verir. DALI hattı SELV değildir ve 230 V dayanımlı kabloyla çekilir. Bu yüzden 5 damarlı NYM içinde iki damar DALI için kullanılabilir. Üretici dokümanları bu yöntemi kabul eder.
DALI hattının gerekip gerekmediği aydınlatma tasarımına bağlıdır. Yalnızca aç/kapa ve basit dim varsa KNX dim aktüatörü yeterlidir. Renk sıcaklığı, sahne ve armatür bazında ölçüm isteniyorsa DALI hattı çekilir. Bu kararı DALI mi, KNX mi? yazısında ayrıntılı tartışıyoruz.
230 V tarafı: en sık unutulan kablo
Akıllı ev altyapısında en pahalı hata zayıf akımda değil, kuvvetli akımda yapılır. Klasik tesisatta bir odanın tüm lambaları tek hatla anahtara gider. Akıllı evde her aydınlatma bölgesi panodaki aktüatörden ayrı hatla beslenir. Anahtar yerinde 230 V olmaz, sadece bus kablosu olur.
Bu yüzden sıva öncesinde şu liste kontrol edilir:
- Her aydınlatma bölgesi için panodan ayrı hat (oda başına 2 ile 4 bölge)
- Her perde ve panjur motoru için panodan ayrı hat (yukarı, aşağı, nötr, toprak)
- Kontrol edilecek her priz grubu için ayrı hat
- Her klima iç ünitesi ve yerden ısıtma kolektörü için ayrı hat ve bus ucu
- Anahtar buatlarında 230 V bırakılmaması, bırakılacaksa derin buat kullanılması
Sık yapılan hata: Elektrikçinin alışkanlıkla anahtar buatına 230 V getirmesi ve aydınlatma hatlarını orada birleştirmesi. Panodaki aktüatör o zaman hiçbir bölgeyi ayrı kontrol edemez. Düzeltmesi kırım ister. Bu hata şartnamede açık bir cümleyle önlenir: “Aydınlatma devreleri anahtar buatında değil, panoda sonlandırılır.”
Kablo çekilince ne yapılmalı?
Kablonun çekilmesi işin yarısıdır. Diğer yarısı etiket ve ölçümdür. Her bus ucu panoda ve buatta aynı kodla etiketlenir. Her Cat6 ucu çekildikten sonra süreklilik testi yapılır. Sıva öncesinde tüm güzergâhlar fotoğraflanır ve kat planına işlenir. Bu üç adım bir iş günü alır ve sıva sonrasında günlerce aramayı önler. Kaba inşaat aşamasında bırakılacak borular için 12 boş boru ve şaft yazısına bakın.
Sonraki adım
Projeniz sıva öncesindeyse kablo listesini mahal bazında çıkarmak bir hafta alır ve kırım maliyetini sıfırlar. Mahal bazlı kablo listesi ve elektrik proje bürosuna brif için altyapı projesi ve şartname hizmetimizi inceleyin. Listeyi kendiniz hazırlamak isterseniz ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu kablo tablosunu hazır verir.
Kaynaklar
İlgili yazılar
Akıllı ev altyapısı nasıl planlanır? Mimar gözüyle adım adım rehber
Akıllı ev altyapısı kaba inşaattan önce, mimari proje aşamasında planlanır: bölge listesi, bus hattı, pano yeri, boş borular ve şartname. Adım adım rehber.
Akıllı ev kablolama şeması nasıl olmalı? Yıldız mı, hat mı?
Akıllı ev kablolama şeması için kısa cevap: bus kablosu oda bazlı hat, Cat6 panoya yıldız, 230 V bölge bazlı yıldız. Üç kuralın gerekçesi ve sayıları bu yazıda.
Akıllı ev panosu nasıl boyutlandırılır? Kuvvetli ve zayıf akım ayrımı
Akıllı ev panosu devre sayısına göre modül hesabıyla boyutlandırılır: aydınlatma devresi başına bir modül, güç kaynağına üç modül, ayrı zayıf akım bölmesi.