DALI mi, KNX mi? Aydınlatma otomasyonu projesinde hangisi ne zaman kullanılır?

DALI mi KNX mi sorusu yanlış kurulur: DALI armatür sürücüsünü, KNX binayı kontrol eder. Dairede KNX dimmer yeter, çok armatürlü projede DALI KNX altına girer.

Kime hitap ediyor: proje ofisi

Katmanlı şema: üstte KNX bus hattı ve anahtar modülleri, ortada KNX DALI ağ geçidi, altta 64 adrese kadar LED sürücü bağlanan DALI hattı.

DALI mi KNX mi sorusu, iki farklı katmanı aynı teraziye koyar. DALI, armatürün içindeki LED sürücüsünü adresleyen bir aydınlatma hattıdır. KNX, aydınlatma dahil bütün binayı yöneten bir bus hattıdır. Daire ölçeğinde, devre sayısı az ise KNX dimmer aktüatörü yeterlidir. Armatür sayısı artınca, renk sıcaklığı kontrolü veya armatür başına adresleme istenince DALI hattı KNX’in altına ağ geçidiyle bağlanır. Soru “hangisi” değil, “DALI hattı bu projede gerekli mi” olmalıdır.

Bu yazı kime hitap ediyor: proje ofisi.

DALI ve KNX aynı işi mi yapıyor?

Hayır. DALI, IEC 62386 standardıyla tanımlanan bir sürücü kontrol arayüzüdür. Bir DALI hattında en fazla 64 adreslenebilir sürücü bulunur. Sürücüler 16 gruba atanır ve 16 sahne saklar. Hat 16 V civarında çalışır, akım 250 mA’nın altındadır. Veri hızı 1200 bit/s ile sabittir. Kablo uzunluğu 1,5 mm² iletkenle 300 m’ye kadar çıkar. Sınırı 2 V gerilim düşümü belirler.

KNX ise aydınlatmayı, perdeyi, iklimi ve güvenliği aynı bus üzerinde toplar. Bir hat bölümüne 64 cihaz, hatta 1000 m kablo bağlanır. Aydınlatma KNX’te ya röle aktüatörü ya da dimmer aktüatörü ile yapılır. Bu aktüatörler panoda oturur ve her devreye ayrı bir yük hattı gider.

Fark kısaca şudur: KNX devreyi anahtarlar, DALI armatürü adresler. Bir KNX dimmer çıkışına bağlı on armatür birlikte kısılır. Bir DALI hattına bağlı on armatür tek tek adreslenir ve farklı gruplarda olabilir.

DALI-2 ile ne değişti?

DALI-2, kontrol cihazlarını standarda ekledi. IEC 62386-103 ile buton, slider ve sensör gibi giriş cihazları ve karar veren uygulama denetleyicileri tanımlandı. Önceki sürüm yalnızca sürücüleri kapsıyordu. DALI-2’de kontrol cihazları 24 bitlik çerçeve kullanır. Sürücüler bu çerçeveyi yok sayar. Böylece aynı hatta 64 sürücüye ek olarak 64 kontrol cihazı bulunabilir.

DALI-2 sertifikası DiiA tarafından doğrulanır ve sertifikalı ürünler kamuya açık veritabanına eklenir. D4i, Kasım 2019’da sertifikaya eklenen ve armatür içi güç ve veri için tanımlanan bir uzantıdır. DT8 sürücü tipi, renk sıcaklığı ve RGBWW kontrolünü kapsar. Yani DALI-2 ile aydınlatma hattı sensör ve buton da taşıyabilir. Pratikte bu, küçük ofis ve mağaza için KNX’siz bir DALI-2 sisteminin mümkün olduğu anlamına gelir.

DALI kablosu nasıl çekilir, KNX kablosundan farkı ne?

Bu fark proje ofisini doğrudan ilgilendirir. DALI hattı iki iletkendir ve polarite bağımsızdır. Her cihazda köprü doğrultucu vardır. Kablo şebeke gerilimi sınıfında olmalıdır. Şebeke kablosunun yanında veya aynı çok damarlı kabloda L, N, PE ile birlikte taşınabilir. Şebekeden temel yalıtım aranır.

KNX bus kablosu ise SELV sınıfındadır ve ayrı bir kabloyla çekilir. ABB dokümanı YCYM veya J-Y(St)Y 2x2x0.8 tipini örnek verir ve kablonun diğer zayıf akım kablolarından kolayca ayırt edilmesini ister.

Kablolama karşılaştırması:

ÖlçütDALIKNX TP
İletken2 damar, polarite bağımsız2 çift, polariteli
Kablo sınıfıŞebeke sınıfı, 230 V kabloyla birlikteSELV, ayrı kablo
Örnek kablo5x1,5 mm² NYM (L, N, PE, DA, DA)J-Y(St)Y 2x2x0.8
Cihaz sınırı64 sürücü + 64 kontrol cihazı / hat64 cihaz / hat bölümü
Uzunluk300 m (1,5 mm²), 2 V düşüm sınırı1000 m hat, 350 m güç kaynağına
Güç kaynağıHat başına DALI güç kaynağı, 250 mA altıHat başına 320 veya 640 mA
TopolojiÜretici kılavuzuna göre, halka önerilmezHat, yıldız, ağaç, halka yok
Grup ve sahne16 grup, 16 sahneGrup adresiyle, pratikte sınırlayıcı değil

Kablonun 230 V ile birlikte gidebilmesi, DALI’nin şantiye avantajıdır. Aydınlatma hattı beş damarlı çekilir, ek boru gerekmez. KNX anahtar noktalarına ise ayrı bus borusu gerekir. Boru ve pano planını akıllı ev panosu nasıl boyutlandırılır yazısında ele aldık.

KNX DALI ağ geçidi ne yapar?

İki sistem birlikte kullanıldığında köprü, KNX DALI ağ geçididir. Panoda oturur, bir tarafı KNX bus hattına, diğer tarafı DALI hattına bağlanır. Theben örneğinde S64 KNX tek cihazda 64 armatür ve 16 grup, S128 KNX 128 armatür ve 32 grup yönetir. DT8 ile renk ve renk sıcaklığı kontrolü, zamanlama programları ve KNX tarafından sahne çağırma desteklenir.

Bu yapıda anahtarlar ve sensörler KNX’te kalır. Aydınlatma senaryoları KNX grup adresleriyle tanımlanır. Ağ geçidi bu komutları DALI adreslerine çevirir. Perde, iklim ve aydınlatma tek bir ETS projesinde buluşur. Ağ geçidi modeline göre hat sayısı ve özellikler değişir. Seçilen ağ geçidinin DALI-2 ve DT8 desteğini satın almadan önce üreticiden yazılı teyit alın.

Karar kuralı: hangi projede hangisi?

Karar kuralı dört maddeye iner:

  1. Daire, 15’e kadar aydınlatma devresi, anahtarlama ve klasik dimmer: Yalnızca KNX. DALI gereksiz.
  2. Daire veya villa, LED şerit, renk sıcaklığı veya armatür başına kontrol: KNX + DALI ağ geçidi. DALI hattı aydınlatma katmanı olur.
  3. Ofis, mağaza, 64’e kadar armatür, perde ve iklim yok: Yalnızca DALI-2. Sensör ve buton DALI-2 kontrol cihazı.
  4. Çok katlı konut ortak alanları, acil aydınlatma izleme, yüzlerce armatür: KNX omurga, kat başına DALI hattı.

Üçüncü madde dışında DALI tek başına bina otomasyonu değildir. Perde motoru veya termostat DALI hattına bağlanmaz. Bu nedenle konut projelerinde DALI, KNX’in yerine değil, altına girer. Yeşil bina sertifikalarında aydınlatma kontrolünün yerini LEED ve BREEAM aydınlatma kontrolü yazısında anlattık.

Sık yapılan hata: Aydınlatma projesi DALI sürücülü armatür belirtir, elektrik projesi klasik anahtar hattı çizer. Şantiyede DALI iletkenleri çekilmez. Sonuç, DALI sürücülerin yalnızca açılıp kapanmasıdır. Adresleme, gruplama ve renk sıcaklığı özellikleri kullanılamaz. Aydınlatma tasarımcısı, elektrik proje bürosu ve şartname yazarı aynı masada olmalıdır.

Şartnameye ne yazılır?

Şartname üç satırı net yazar: Aydınlatma kontrol katmanı (KNX, DALI veya ikisi), DALI hattı sayısı ve her hattaki sürücü sayısı, ağ geçidi ile ETS projesinin teslimi. Örnek: “Salon ve yatak odaları aydınlatması DALI-2 DT8 sürücülerle, kat başına bir DALI hattı ve en fazla 48 sürücü ile yapılır. DALI hatları KNX DALI ağ geçidi üzerinden KNX bus hattına bağlanır. Adresleme listesi ve ETS projesi teslimde verilir.”

Hat başına 64 yerine daha az sürücü yazmak, sonradan ekleme payı bırakır. Zayıf akım projesinde bu hatların gösterimi için zayıf akım projesinde akıllı ev sistemi yazısına bakın.

Sonraki adım

Aydınlatma projenizdeki armatür listesini paylaşın, DALI hattının gerekli olup olmadığını birlikte belirleyelim. Altyapı projesi ve şartname hizmetimiz, aydınlatma kontrol katmanını elektrik projesine ve şartnameye işler. Aydınlatma maddesini kendi belgenize eklemek için ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu indirin.

Kaynaklar