Akıllı ev altyapısı nasıl planlanır? Mimar gözüyle adım adım rehber
Akıllı ev altyapısı kaba inşaattan önce, mimari proje aşamasında planlanır: bölge listesi, bus hattı, pano yeri, boş borular ve şartname. Adım adım rehber.
Kime hitap ediyor: müteahhit, proje ofisi
Akıllı ev altyapısı, cihaz seçiminden önce ve kaba inşaattan önce planlanır. Doğru sıra şudur: önce hangi fonksiyonların nerede olacağı belirlenir, sonra bus hattı, pano yeri ve boş borular mimari projeye işlenir, en son şartname yazılır. Cihaz markası bu sıranın sonunda gelir, başında değil. Bu rehber altı adımı proje aşamalarına bağlayarak anlatır.
Bu yazı kime hitap ediyor: müteahhit ve proje ofisi.
Neden planlama cihazdan önce gelir?
Sıva atıldıktan sonra duvara kablo çekmek kırım, yeniden sıva ve boya demektir. Bu maliyet cihazların kendisinden çoğu zaman daha yüksektir. Altyapı doğru bırakılırsa cihaz kararı yıllarca ertelenebilir. Boş boru ve bus hattı duvarda beklerken hiçbir şey eskimez.
Ekim 2026 itibarıyla konut arzı hızlı büyüyor. TÜİK verilerine göre 2026 yılının ilk çeyreğinde yapı ruhsatı verilen daire sayısı bir önceki yıla göre yüzde 37 arttı. Bu projelerin çoğunda akıllı ev kararı sıva öncesine kadar verilmiyor. Sonuç: ya kablosuz cihazlarla yetinmek ya da kırım yapmak.
Mevzuat tarafında bir zorunluluk yok. Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği 9. maddede “bina otomasyon sistemleri” ve “yapısal kablolama” özel sistemler arasında sayılır. Yönetmelik bu sistemlerin yapının kullanım şekline göre belirleneceğini söyler. Yani otomasyon bir ruhsat şartı değildir, işverenin kararıdır. Karar ne kadar erken verilirse maliyet o kadar düşer.
Adım 1: Fonksiyon listesi ve bölge haritası
Planlama cihazla değil, soruyla başlar. Her mahal için şu üç soru sorulur:
- Burada ne kontrol edilecek? (aydınlatma, perde, ısıtma, soğutma, priz, sahne)
- Kontrol nereden yapılacak? (duvar tuşu, panel, telefon, sensör)
- Hangi bilgi ölçülecek? (sıcaklık, nem, hareket, aydınlık, su kaçağı, enerji)
Cevaplar bir “bölge haritası” olur. Bu harita mimari kat planına renk kodlu işlenir. Bölge haritası olmadan ne kablo sayısı ne pano boyutu hesaplanabilir.
Adım 2: Omurga kararı: bus hattı mı, yıldız mı, kablosuz mu?
Omurga, altyapının iskeletidir. Üç temel seçenek vardır ve çoğu projede ikisi birlikte kullanılır.
| Omurga | Ne taşır | Nerede uygun | Sınırlayıcı sayı |
|---|---|---|---|
| KNX bus hattı (TP) | Veri ve 30 V besleme, aynı kabloda | Daire, villa, blok ortak alanları | Hat başına 64 cihaz, TP1-256 cihazlarla 256; hat uzunluğu 1.000 m |
| Yıldız Cat6/Cat6A | Ağ, panel, kamera, Wi-Fi erişim noktası | Her proje tipinde, zayıf akım panosuna | Her uç 90 m kalıcı link |
| Kablosuz (Zigbee, Thread, Wi-Fi) | Sonradan eklenen cihazlar | Mevcut daire, küçük tadilat | Duvar sayısı ve 2,4 GHz yoğunluğu |
KNX bus hattı doğrusal, ağaç ve yıldız şeklinde çekilebilir. Cihaz ile güç kaynağı arası en fazla 350 m, iki cihaz arası en fazla 700 m olur. Bu sayılar bir daire için fazlasıyla yeterlidir. Blok ve site ölçeğinde ise hat ve alan planlaması gerekir. Ayrıntılı karşılaştırma için Akıllı ev kablolama şeması nasıl olmalı? Yıldız mı, hat mı? yazısına bakın.
Protokol kararı bu adımda kilitlenmez. Omurga kablosu kilitlenir. KNX bus kablosu çekilmiş bir daireye cihaz kararı iki yıl sonra da verilebilir.
Adım 3: Pano yeri ve şaft
Akıllı ev altyapısının kalbi panodur. Kuvvetli akım panosu ile zayıf akım panosu ayrı düşünülür. İkisi yan yana durabilir ama ayrı gövdede olur. Panoda ray üstü aktüatörler için yer ayrılır; her bölge haritası satırı bir aktüatör kanalına dönüşür.
Pano yeri için karar kuralı basittir: tüm bus hatlarının ve Cat6 uçlarının toplandığı, kapısı kapanan, havalanan ve mobilya ile kapatılmayacak bir nokta. Daire girişindeki vestiyer dolabı ya da teknik hacim en sık kullanılan yerdir. Pano boyutlandırmasını Akıllı ev panosu nasıl boyutlandırılır? yazısında ayrıca ele alıyoruz.
Blok projelerinde düşey şaft, dairelerden kat panosuna ve oradan ana dağıtıma giden yoldur. Şaft kesiti kaba inşaatta belirlenir. Sonradan büyütülemez.
Adım 4: Boş boru ve buat planı
Her mahalde kaç boş boru bırakılacağı bölge haritasından çıkar. Temel kural: her kontrol noktasına bir bus borusu, her ağ noktasına bir Cat6 borusu, panoya giden omurgaya iki yedek boru. Bus kablosu ile 230 V kablosu aynı boruda olabilir; üretici dokümanları yalıtımın korunmasını ve soyulmuş iletkenler arasında en az 4 mm mesafe bırakılmasını ister. Pratikte ayrı boru daha güvenlidir ve sonradan müdahaleyi kolaylaştırır.
Buat derinliği de bu aşamada kararlaştırılır. Sıva altı aktüatör ve tuş arkası cihazlar standart buata sığmayabilir. Derin buat ve çift buat ihtiyacı kat planına not edilir. Kaba inşaat listesi için Kaba inşaatta akıllı ev için bırakılması gereken 12 boş boru ve şaft yazısı ayrıntılı liste verir.
Adım 5: Şartname ve proje müellifi ile koordinasyon
Elektrik projesini SMM elektrik mühendisi imzalar. Biz o projenin müellifi olmayız. Bizim işimiz, otomasyon altyapısını mimari proje diliyle tarif eden şartnameyi yazmak ve elektrik proje bürosuna net bir brif vermektir. Yönetmelik 10. maddede kesin proje içeriğinde kablo yolları planlarını sayar. Bus hattı ve boş borular bu planlara işlenir.
Şartname en az şunları içerir:
- Bölge haritası ve fonksiyon listesi (mahal bazında)
- Omurga tipi, kablo tipleri ve kesitleri
- Pano yeri, boyutu ve kuvvetli/zayıf akım ayrımı
- Boş boru çapları, güzergâhları ve yedek oranı
- Kabul testi kriterleri ve teslim dokümanları
Markasız yazılmış bir şartname üç farklı entegratörden karşılaştırılabilir teklif almanızı sağlar. Marka bağımlılığı yok, gizli komisyon yok.
Adım 6: Uygulama kontrolü ve kabul
Altyapı planı sıva öncesi, sıva sonrası ve teslimde üç kez kontrol edilir. Sıva öncesinde boru sayısı ve güzergâh, sıva sonrasında kablo etiketleri ve süreklilik, teslimde fonksiyon testi. Her kontrol fotoğraflanır ve kat planına işaretlenir.
Sık yapılan hata: Bus kablosunun sıva öncesinde etiketlenmemesi. Yirmi ucun hangi odaya gittiği sıva sonrasında saatlerce ölçümle bulunur. Etiket maliyeti sıfıra yakındır, aramanın maliyeti bir iş günüdür.
Sonraki adım
Projeniz mimari ön proje aşamasındaysa doğru zamandasınız. Bölge haritası ve omurga kararı için altyapı projesi ve şartname hizmetimize bakın. Kendi şartnamenizi yazmak isterseniz ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu başlangıç noktasıdır.
Kaynaklar
- KNX Association: The New KNX TP1-256 Topology
- Chipkin: KNX Topology a 10-Minute Course
- ABB i-bus KNX: Installation
- ekinex FAQ: Installation
- Wikipedia: Category 6 cable
- Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği (Alomaliye)
- Ekonomi Gazetesi: Yapı ruhsatı verilen bina sayısı ilk çeyrekte yüzde 19,6 arttı
İlgili yazılar
Akıllı ev kablolama şeması nasıl olmalı? Yıldız mı, hat mı?
Akıllı ev kablolama şeması için kısa cevap: bus kablosu oda bazlı hat, Cat6 panoya yıldız, 230 V bölge bazlı yıldız. Üç kuralın gerekçesi ve sayıları bu yazıda.
Akıllı ev panosu nasıl boyutlandırılır? Kuvvetli ve zayıf akım ayrımı
Akıllı ev panosu devre sayısına göre modül hesabıyla boyutlandırılır: aydınlatma devresi başına bir modül, güç kaynağına üç modül, ayrı zayıf akım bölmesi.
Kaba inşaatta akıllı ev için bırakılması gereken 12 boş boru ve şaft
Kaba inşaat akıllı ev hazırlığı 12 kalemdir: pano boşluğu, düşey şaft, daire giriş borusu, oda dalları, tavan sensör borusu, cephe motor boruları ve yedekler.