EPBD 2024 bina otomasyonu zorunlulukları Türk projelerine ne söylüyor?

EPBD bina otomasyonu kuralı AB'de 290 kW üstü konut dışı binada BACS'ı şart koşuyor, 2029'da eşik 70 kW. Türkiye'de bağlayıcı değil; şartnameye ölçüt verir.

Kime hitap ediyor: proje ofisi

EPBD 2024'ün BACS eşiklerini (290 kW, 70 kW) ve tarihlerini bir zaman çizgisinde, Türk mevzuatındaki karşılıklarıyla yan yana gösteren şema.

EPBD 2024 (Directive 2024/1275) Madde 13, AB’de ısıtma veya iklimlendirme gücü 290 kW üzerindeki konut dışı binalara 31 Aralık 2024’e kadar bina otomasyon ve kontrol sistemi (BACS) zorunluluğu getiriyor. Eşik 31 Aralık 2029’da 70 kW’a iniyor. Yeni konutlar için 29 Mayıs 2026’dan itibaren sürekli elektronik izleme ve etkin kontrol isteniyor. Türkiye AB üyesi değil, bu kurallar burada bağlayıcı değil. Ama Türk proje ofisi için iki iş görüyor: AB sermayeli yatırımcının beklentisini okumak ve şartnameye ölçülebilir işlev yazmak.

Bu yazı kime hitap ediyor: proje ofisi.

EPBD 2024 bina otomasyonu için tam olarak ne istiyor?

Madde 13’ün ilgili fıkraları şöyle özetlenir:

FıkraKapsamEşikTarihŞart
13(9)Konut dışı binaHVAC gücü > 290 kW31 Aralık 2024BACS kurulu olmalı
13(9)Konut dışı binaHVAC gücü > 70 kW31 Aralık 2029BACS kurulu olmalı
13(10)BACS yetenekleriTüm kapsam29 Mayıs 2026 (iç ortam kalitesi izleme)Aşağıdaki dört yetenek
13(11)Yeni konut ve esaslı tadilatTeknik ve ekonomik uygunluk varsa29 Mayıs 2026İzleme, kontrol, dış sinyale tepki
13(12)Konut dışı aydınlatma> 290 kW / > 70 kW31 Aralık 2027 / 31 Aralık 2029Bölgeli, varlık algılamalı otomatik aydınlatma kontrolü

Eşikler teknik ve ekonomik uygunluk şartına bağlıdır. Üye ülke, maliyetin faydayı aştığı müstakil konutları muaf tutabilir. Yönergenin ulusal mevzuata aktarılma tarihi 29 Mayıs 2026’dır.

BACS’tan beklenen dört yetenek nedir?

Madde 13(10), zorunlu BACS’ın neleri yapabilmesi gerektiğini sayar. Bu liste, şartname yazarken en işe yarar bölümdür:

  1. Enerji kullanımını sürekli izlemek, kaydetmek, analiz etmek ve ayarlamaya izin vermek.
  2. Binanın enerji verimliliğini kıyaslamak, teknik sistemlerdeki verim kaybını tespit etmek ve tesis sorumlusunu uyarmak.
  3. Bağlı sistemlerle ve cihazlarla haberleşmek; farklı üreticilerin ve farklı teknolojilerin sistemleriyle birlikte çalışmak.
  4. İç ortam kalitesini izlemek (29 Mayıs 2026’dan itibaren).

Üçüncü madde dikkat çekicidir. Yönerge marka söylemez, protokol söylemez. “Farklı üreticilerin sistemleriyle birlikte çalışma” ister. Bu, kapalı ve tek markalı sistemleri dolaylı olarak dışarıda bırakır. Türk şartnamesine aynı cümle alındığında ihale, açık protokol üzerinden rekabete açılır.

Konutlar için ne değişiyor?

Madde 13(11), yeni konutlarda ve esaslı tadilatlarda üç şey ister: sistem veriminin sürekli elektronik izlenmesi ve sapmada uyarı, enerji üretimi, dağıtımı, depolanması ve kullanımı için etkin kontrol (varsa hidronik denge dahil), dış sinyallere tepki verip tüketimi ayarlayabilme. Bu, konut dışı BACS kadar ağır değildir. Ama “termostat ve manuel anahtar” seviyesinin üstüdür. Oda bazlı ısıtma kontrolü, sayaç verisi okuma ve şebeke sinyaline tepki, konut projesinde bu fıkrayı karşılayan asgari işlevlerdir.

Ne istenmediğine de dikkat: yönerge konutta sahne aydınlatması, sesli asistan veya perde senaryosu istemez. İstenen, enerjiyle ilgili izleme ve kontroldür. Bu ayrım konut şartnamesini sadeleştirir. Enerji izleme ve ısıtma kontrolü altyapı kalemi olarak zorunlu tutulur. Konfor senaryoları daire sahibine bırakılır. Altyapı ile cihaz ayrımının maliyet tarafı için şu yazıya bakın.

Türkiye’de karşılığı var mı?

Ekim 2026 itibarıyla doğrudan karşılığı yok. İki mevzuat noktası önemli:

  • Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği Madde 9, özel sistemler listesinde “bina otomasyon sistemleri” ve “yapısal kablolama” kalemlerini sayar. Metin şöyle der: “Bu sistemler, yapı veya yapı grubunun kullanım şekline göre belirlenir.” Yani otomasyon, bina tipine göre seçilen isteğe bağlı bir proje kalemidir. Ruhsat şartı değildir. Projeyi Madde 8’e göre elektrik veya elektrik-elektronik mühendisi hazırlar ve imzalar.
  • Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’nin 16 Mayıs 2026 değişikliği, 10.000 m² ve üzeri binalara 1 Ocak 2027’den itibaren Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi getirdi. Metinde otomasyon geçmiyor.

Türkiye’de SRI uygulaması da yok. Ayrıntı SRI yazımızda. Enerji kimlik belgesi ile otomasyon ilişkisi için şu yazıya bakın.

EPBD’yi Türk şartnamesinde nasıl kullanırsınız?

Yönergeyi atıf olarak değil, ölçüt olarak kullanın. “EPBD 2024’e uygun” ifadesi Türkiye’de hukuki anlam taşımaz ve teklif verene bir şey söylemez. Bunun yerine Madde 13(10)‘daki dört yeteneği şartname maddesine çevirin:

  1. Sistem, ana sayaç ve en az kat bazında alt sayaç verisini 15 dakika aralıkla kaydeder ve 3 yıl saklar.
  2. Sistem, HVAC ve aydınlatma tüketimini aylık referansla kıyaslar ve sapmada e-posta uyarısı üretir.
  3. Sistem, KNX, BACnet veya Modbus gibi açık protokollerden en az birini destekler; üçüncü taraf cihaz bağlantısı için üreticiden yazılı teyit alınır.
  4. Sistem, sıcaklık, nem ve CO2 verisini bölge bazında izler.

Birinci maddedeki 15 dakika ve 3 yıl değerleri yönergeden değil, bizim pratikte kullandığımız örnek değerlerdir. Projeye göre değişir. Önemli olan, her maddenin kabul testinde ölçülebilir olmasıdır. “Enerji verimli sistem” yazarsanız test edilemez. “15 dakikalık kayıt” yazarsanız test edilir.

Karar kuralı: hangi projede EPBD ölçütü uygulanmalı?

  • Konut dışı, HVAC gücü 70 kW üzeri: Madde 13(10)‘daki dört yeteneği şartnameye alın. AB’de 2029’da bu bina sınıfı zaten kapsama girecek.
  • Konut dışı, 70 kW altı: Sadece izleme ve alt sayaç altyapısı. BACS yazılımı sonraya bırakılabilir.
  • Konut: Oda bazlı ısıtma kontrolü, sayaç okuma ve bus altyapısı. Kalan işlevler daire sahibinin tercihidir.
  • AB sermayeli yatırımcı veya kiracı varsa: İlk madde her bina için geçerli olur. Yatırımcının kendi portföy standardını isteyin.

Sık yapılan hata: AB kuralını Türkiye’de zorunluluk gibi sunmak

Müteahhide veya işverene “EPBD gereği otomasyon zorunlu” demek yanlıştır. Türkiye’de ruhsat için otomasyon şartı yok. Doğru cümle şudur: “Otomasyon isteğe bağlı bir proje kalemi; AB yatırımcısı için EPBD 13(10) yetenekleri referans alınır.”

Sonraki adım

Dört BACS yeteneğini projenize göre maddeye çevirmek için ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu ile başlayın. Konut dışı veya karma projede zayıf akım altyapısı ve otomasyon şartnamesini birlikte hazırlamak için altyapı projesi ve şartname hizmetimize bakın.

Kaynaklar