Enerji kimlik belgesinde bina otomasyonu puan kazandırır mı?

Enerji kimlik belgesi bina otomasyonu için ayrı puan vermez. Sınıf yıllık birincil enerji tüketiminden çıkar; otomasyon hesaba dolaylı girer, büyük binada şart.

Kime hitap ediyor: proje ofisi

Enerji kimlik belgesi hesabına giren dört kalemi (ısıtma, sıcak su, soğutma, aydınlatma) ve otomasyonun bunlara nereden dokunduğunu gösteren akış şeması.

Hayır, doğrudan kazandırmaz. Enerji kimlik belgesi (EKB) sınıfı, binanın yıllık birincil enerji tüketiminin A ile G arasında sıralanmasıyla belirlenir. Hesaba giren kalemler ısıtma, sıhhi sıcak su, soğutma ve aydınlatmadır. Bina otomasyonu bu listede ayrı bir kalem değildir. Otomasyon ancak bu dört kalemin sistem verimine etki ettiği ölçüde sınıfa yansır. Buna karşılık Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, belirli büyüklükteki binalarda otomatik kontrolü ve enerji izlemeyi zaten şart koşar. Yani otomasyon “puan” değil, bazı binalarda “ön koşul”dur.

Bu yazı kime hitap ediyor: proje ofisi.

EKB sınıfı nasıl hesaplanır?

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği Madde 27, yıllık enerji ihtiyacını şöyle tanımlar: binanın ısıtılması, sıhhi sıcak su üretimi, soğutulması ve aydınlatması için kullanılan enerjilerin toplamı. Madde 26(f), bu tüketimin her enerji türü için A ile G arasında sınıflandırılmasını ister. Madde 25’e göre belge 10 yıl geçerlidir.

Hesabı BEP-TR yazılımı yapar. Ulusal Hesaplama Yöntemi Tebliği’nin ana metni, EKB’nin asgari içeriğini “enerji ihtiyacı ve tüketim sınıfı, yalıtım özellikleri, ısıtma ve soğutma sistemi verimi” olarak sayar. Tebliğin ana metninde “otomasyon” kelimesi geçmez. Hesap ayrıntısı tebliğin ekindedir. Ekim 2026 itibarıyla bu ekte otomasyon için ayrı bir girdi kalemi doğrulayamadık. Sınıfı etkileyen girdiler kabuk, sistem verimi ve yenilenebilir enerji payıdır.

Otomasyon hesaba nereden dokunur?

Dolaylı yoldan, üç kalem üzerinden:

EKB kalemiOtomasyonun etkisiHesapta görünür mü?
IsıtmaOda bazlı kontrol, zaman programı, pencere kontağıSistem kontrol verimi üzerinden, yazılımın tanıdığı ölçüde
SoğutmaBölge bazlı set değeri, varlık kontrolüAynı şekilde dolaylı
AydınlatmaGün ışığı ve varlık sensörüKonut dışında kontrol türü girdi olarak sorulabilir
Sıhhi sıcak suSirkülasyon zamanlamasıÇok sınırlı
İzleme, sayaç, raporlamaYokHesaba girmez

Tablodaki son satır önemli. Enerji izleme, alt sayaç ve raporlama EKB sınıfını değiştirmez. Ama aşağıda göreceğiniz gibi yönetmelik bunları yeni binalarda ayrıca ister.

Proje ofisi için sonuç şudur: EKB sınıfını yükseltmek istiyorsanız önce kabuk, cam oranı, ısıtma ve soğutma sistem verimi ve yenilenebilir pay üzerinde çalışın. Otomasyon bu çalışmanın yerine geçmez. Otomasyonu “sınıf atlatır” diye satmayın. Doğru sıra şudur: önce kabuk ve sistem verimiyle hedef sınıfı yakalayın, sonra otomasyonla işletme tüketimini düşürün. İkisi farklı belgelerle, farklı uzmanlarla kanıtlanır.

Yönetmelik otomasyonu nerede zaten şart koşuyor?

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği Madde 20 (Otomatik kontrol) ve Madde 21 (Elektrik tesisatı ve aydınlatma) şu şartları içerir. Alıntılar yönetmeliğin ÇŞB Adana İl Müdürlüğü’nde yayımlanan 2022 tarihli metninden:

  1. Madde 20/5: “Konut dışı binalarda aydınlatma kontrolu zamana, gün ışığına ve kullanıma göre yapılır.”
  2. Madde 20/6: 5.000 m² üzerindeki binalarda ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma için bilgisayar kontrollü bina otomasyon sistemi kullanılması zorunludur.
  3. Madde 20/8: Yeni binalarda elektrik, aydınlatma, ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemlerinin tükettiği enerji ayrı ölçülebilecek şekilde enerji analizörleri veya pay ölçerlerle donatılır ve basit yazılımla raporlanabilecek bir enerji izleme sistemi tesis edilir.
  4. Madde 21: Zaman ayarlı veya gün ışığına bağlı fotoelektrik anahtarlar, uygun mekânlarda insan mevcudiyetini algılayan cihazla yapay aydınlatmanın otomatik devreye girmesi zorunludur.

Dikkat: 24 Haziran 2025 tarihli değişiklik Madde 20’de “yapı inşaat alanı 10.000 m²” ifadesine yer veriyor. Hangi fıkranın eşiğinin değiştiğini değişiklik özetinden kesin okuyamadık. Projede bina otomasyon eşiğini (5.000 m² mi, 10.000 m² mi) güncel Resmî Gazete metninden teyit edin.

Bu maddeler Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği’ndeki durumdan farklıdır. Orada bina otomasyonu bina tipine göre seçilen isteğe bağlı bir kalemdir ve ruhsat şartı değildir. Burada ise belirli büyüklük ve kullanım için teknik şarttır. İki yönetmeliğin karşılaştırması EPBD yazımızda.

Yeni binalar için asgari sınıf ne?

NTV’nin aktardığı düzenlemeye göre 1 Ocak 2023’ten itibaren bir parseldeki toplam inşaat alanı 5.000 m²’den büyük yeni binalar en az B sınıfı olacak şekilde inşa edilir ve enerjisinin en az yüzde 5’ini yenilenebilir kaynaktan karşılar. Aynı haber, 1 Ocak 2025’ten itibaren 2.000 m² üzeri binalar için yenilenebilir payının yüzde 10’a çıktığını yazıyor. Projeleri buna göre hazırlanmayan binalara ruhsat düzenlenmez.

16 Mayıs 2026 değişikliği ise 10.000 m² ve üzeri binalara 1 Ocak 2027’den itibaren Bina Yaşam Döngüsü Analizi Belgesi getirdi. Düşük Karbonlu Bina Belgesi için EKB’de emisyon sınıfı en az B ve enerji performans sınıfı en az C gerekiyor. Bu belgeler de otomasyona puan vermiyor.

Karar kuralı: otomasyonu EKB dosyasında nasıl konumlandırmalı?

  • Konut dışı, 5.000 m² üzeri (güncel eşiği teyit edin): Bina otomasyon sistemi ve enerji izleme zaten şart. Şartnameye “Madde 20 gereği” diye yazın, EKB puanı diye değil.
  • Konut dışı, eşik altı: Madde 20/5 ve Madde 21 aydınlatma kontrolü yine geçerli. Gün ışığı ve varlık sensörü projede gösterilmeli.
  • Konut: Madde 20/8 enerji izleme şartı yeni binalar için geçerli. Daire bazında pay ölçer ve sayaç altyapısı planlayın. Oda bazlı ısıtma kontrolü sınıfa dolaylı yardım eder; cihaz seçiminde BEP-TR girdisini EKB uzmanına sorun.
  • Her projede: EKB uzmanı ile otomasyon tasarımcısı aynı masaya otursun. Uzmanın yazılıma girdiği kontrol türü, projedeki gerçek cihazla aynı olsun.

Sık yapılan hata: “Akıllı ev yaptık, A sınıfı olduk”

Pratikte sık duyduğumuz cümle budur. EKB sınıfı kabuk ve sistem veriminden gelir. Akıllı ev cihazları kabuğu değiştirmez. Aynı binaya KNX veya kablosuz sistem eklenmesi, hesapta kontrol girdisi değişmedikçe sınıfı oynatmaz. Satış ekibine doğru cümleyi verin: “Bina B sınıfı; otomasyon işletme tüketimini düşürür, sınıfı belirlemez.”

Otomasyonun satış fiyatına etkisi ayrı bir konu, şu yazıda ele aldık. Yeşil bina sertifikalarında otomasyonun kredi karşılığı ise LEED ve BREEAM yazımızda.

Sonraki adım

Madde 20 ve 21 şartlarını projede eksiksiz göstermek için sensör, pay ölçer ve bus altyapısını şartnameye maddeleyin. Başlangıç için ücretsiz Akıllı Ev Teknik Şartname Şablonu kullanabilirsiniz. Zayıf akım projesi ile EKB dosyasını uyumlu hazırlamak için altyapı projesi ve şartname hizmetimize bakın.

Kaynaklar